اگر بخواهیم خیلی کوتاه جواب بدهیم، برای رفتار با سالمند آلزایمری باید صبور، آرام و قابل پیشبینی باشیم و به جای بحث کردن یا اصلاح مداوم او، تلاش کنیم احساس امنیت و آرامش داشته باشد. فرد مبتلا به آلزایمر ممکن است بعضی اتفاقها، افراد یا موقعیتها را درست به خاطر نیاورد و همین موضوع باعث سردرگمی، اضطراب یا واکنشهای غیرمنتظره شود. بنابراین نوع برخورد خانواده و مراقب، نقش مهمی در کیفیت زندگی روزمره او دارد.
در سالدیده، مراقبت از سالمند فقط به انجام کارهای روزانه محدود نمیشود؛ نحوه ارتباط با سالمند نیز بخش مهمی از مراقبت است. وقتی خانواده بداند چگونه صحبت کند، چه زمانی سکوت کند و در چه موقعیتهایی وارد بحث نشود، بسیاری از موقعیتهای دشوار روزانه راحتتر مدیریت میشوند.
آلزایمر فقط باعث فراموش کردن نامها یا اتفاقهای گذشته نمیشود. با پیشرفت بیماری، ممکن است درک محیط، پیدا کردن کلمات، دنبال کردن یک گفتوگو یا تشخیص موقعیتها برای سالمند دشوارتر شود. در چنین شرایطی، رفتاری که از نظر خانواده کاملاً عادی است، ممکن است برای سالمند گیجکننده یا حتی اضطرابآور باشد.
برای مثال ممکن است سالمند یک سؤال را چندین بار تکرار کند. واکنش طبیعی خانواده شاید این باشد که بگوید: «این را قبلاً پرسیدی!» اما تکرار سؤال معمولاً به این معنی نیست که سالمند عمداً قصد آزار دادن دیگران را دارد. او ممکن است واقعاً پاسخ قبلی را به خاطر نیاورده باشد.
در چنین شرایطی، پاسخ آرام و کوتاه معمولاً بهتر از تذکر دادن، ناراحت شدن یا وارد شدن به بحث است.
یکی از مهمترین اصول رفتار با سالمند آلزایمری، حفظ آرامش هنگام صحبت کردن است. لحن صدا، حالت چهره و زبان بدن شما میتواند روی واکنش سالمند تأثیر بگذارد.
بهتر است هنگام صحبت:
لازم نیست با سالمند مانند یک کودک صحبت کنید. او همچنان یک فرد بالغ است و حفظ احترام او باید یکی از اصول اصلی مراقبت باشد.
برای مثال به جای اینکه چند سؤال را پشت سر هم بپرسید:
«امروز صبحانه خوردی؟ دارویت رو خوردی؟ میخوای بریم بیرون؟»
یکی از چالشهای خانوادهها این است که سالمند ممکن است درباره یک اتفاق، زمان یا شخص، اطلاعات نادرستی بیان کند. در این شرایط همیشه لازم نیست او را متقاعد کنیم که اشتباه میکند.
فرض کنید سالمند میگوید: «باید برم سر کار، دیرم شده.»
اگر واقعیت این است که سالهاست بازنشسته شده، پاسخ دادن با عصبانیت که «چند ساله بازنشسته شدی، چرا یادت نیست؟» احتمالاً کمکی به آرام شدن او نمیکند.
به جای آن میتوان گفت:
«نگران نباش، فعلاً وقت داریم. بیا اول یه چای بخوریم.»
هدف در رفتار با سالمند آلزایمری این نیست که در هر گفتوگو ثابت کنیم چه کسی درست میگوید. هدف این است که سالمند احساس امنیت کند و موقعیت بدون تنش مدیریت شود.
البته این موضوع به معنی تأیید هر باور نادرستی نیست. اگر حرف سالمند با یک مسئله ایمنی یا تصمیم مهم مرتبط باشد، خانواده باید موضوع را با دقت بیشتری مدیریت کند.
گاهی خانواده از سالمند میخواهد حمام کند، لباسش را عوض کند، غذا بخورد یا برای انجام کاری همراهی کند، اما او مخالفت میکند. در چنین شرایطی اولین واکنش ممکن است اصرار بیشتر باشد؛ با این حال، فشار آوردن همیشه نتیجه خوبی ندارد.
در رفتار با سالمند آلزایمری بهتر است ابتدا علت مخالفت را پیدا کنیم. شاید سالمند متوجه درخواست شما نشده باشد، شاید خسته باشد یا انجام آن کار برایش دشوار شده باشد.
برای مثال، اگر سالمند حاضر نیست حمام کند، به جای اینکه چند بار پشت سر هم بگویید «باید بری حمام»، میتوانید موضوع را سادهتر مطرح کنید:
«بیا اول لباسهات رو آماده کنیم.»
بعد از انجام یک مرحله، سراغ مرحله بعد بروید.
گاهی نیز بهتر است انجام کار را برای مدتی کوتاه به تعویق بیندازید و زمانی دوباره امتحان کنید که سالمند آرامتر است.
وقتی چند دستور پشت سر هم داده میشود، دنبال کردن آنها برای سالمند ممکن است دشوار باشد.
مثلاً به جای اینکه بگویید:
«برو اتاقت، لباسهات رو عوض کن، داروت رو هم بردار و بیا بشین.»
درخواست را مرحلهبهمرحله مطرح کنید:
«بیا بریم اتاقت.»
بعد از اینکه این مرحله انجام شد:
«حالا این لباس رو بپوش.»
این روش هم برای سالمند قابل فهمتر است و هم فشار ذهنی کمتری ایجاد میکند.
یکی از موقعیتهای دشوار برای خانواده زمانی است که سالمند نام فرزند، همسر یا یکی از نزدیکان خود را به خاطر نمیآورد یا حتی او را با شخص دیگری اشتباه میگیرد.
این اتفاق میتواند از نظر عاطفی برای خانواده بسیار سنگین باشد؛ اما بهتر است آن را به یک آزمون حافظه تبدیل نکنیم.
پرسیدن مکرر سؤالهایی مانند «من کی هستم؟» یا «من رو یادت نمیاد؟» ممکن است سالمند را مضطرب کند.
بهتر است خودتان را آرام و ساده معرفی کنید:
«من علی هستم، پسرت. اومدم کنارت باشم.»
اگر لازم بود، از عکسهای خانوادگی، وسایل آشنا یا صحبت درباره خاطرات خوشایند استفاده کنید. هدف این نیست که سالمند را مجبور کنیم همه چیز را به یاد بیاورد؛ هدف ایجاد احساس آشنایی و امنیت است.
اگر برای مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر به راهنمایی نحوه برخورد با توهم در آلزایمر یا پرستار متخصص نیاز دارید، کارشناسان سالدیده آماده ارائه مشاوره و معرفی نیروی مناسب هستند.
یکی از اشتباهات رایج خانوادهها این است که وقتی سالمند در انجام کاری کند شده، تمام کار را به جای او انجام میدهند.
البته اگر سالمند واقعاً توانایی انجام کاری را ندارد، کمک کردن ضروری است؛ اما اگر هنوز میتواند بخشی از کار را خودش انجام دهد، بهتر است فرصت انجام همان بخش را داشته باشد.
مثلاً اگر سالمند میتواند لباس خود را انتخاب کند اما برای پوشیدن آن کمک لازم دارد، میتوانید انتخاب لباس را به خودش بسپارید و فقط در قسمت دشوار کمک کنید.
این کار به حفظ احساس استقلال سالمند کمک میکند.
داشتن یک برنامه نسبتاً ثابت میتواند زندگی روزمره سالمند را سادهتر کند.
لازم نیست برنامهای بسیار پیچیده طراحی کنید. حتی مشخص بودن زمان تقریبی بیدار شدن، وعدههای غذایی، استراحت، فعالیت و خواب میتواند به ایجاد نظم کمک کند.
تغییرات ناگهانی ممکن است برای سالمند گیجکننده باشد. اگر قرار است برنامهای تغییر کند، بهتر است تا حد امکان از قبل و با جملات ساده درباره آن صحبت شود.
برای مثال اگر قرار است یکی از اعضای خانواده سالمند را به پزشک ببرد، میتوان از قبل گفت:
«فردا صبح با هم میریم دکتر.»
تکرار آرام اطلاعات مهم نیز میتواند مفید باشد.
برخی سالمندان مبتلا به آلزایمر ممکن است در تشخیص مسیر یا پیدا کردن راه برگشت دچار مشکل شوند. بنابراین خانواده باید متناسب با شرایط سالمند، موضوع ایمنی را جدی بگیرد.
قبل از بیرون رفتن بهتر است شرایط محیط و توانایی سالمند برای حضور در آن مکان بررسی شود. اگر سالمند به همراهی نیاز دارد، نباید او را بدون مراقبت مناسب تنها گذاشت.
همچنین اطلاعات تماس ضروری باید در دسترس خانواده باشد و اعضای خانواده بهتر است درباره برنامه رفتوآمد سالمند هماهنگ باشند.
در صورتی که سالمند برای فعالیتهای روزمره و حضور ایمن در خانه به همراهی مداوم نیاز داشته باشد، استفاده از مراقبت از سالمند آلزایمری در منزل میتواند بخشی از فشار خانواده را کاهش دهد.
مراقبت از فرد مبتلا به آلزایمر ممکن است به مرور زمان برای خانواده دشوارتر شود. بهخصوص زمانی که سالمند برای فعالیتهای روزمره به کمک بیشتری نیاز پیدا میکند یا اعضای خانواده به دلیل کار و مسئولیتهای دیگر نمیتوانند همیشه در کنار او باشند.
در این شرایط، استفاده از مراقب حرفهای میتواند به خانواده کمک کند تا مراقبت منظمتری داشته باشد.
هنگام انتخاب مراقب، فقط حضور فیزیکی مهم نیست. فرد مراقب باید با شرایط سالمند آشنا باشد، صبورانه ارتباط برقرار کند و بداند در موقعیتهای مختلف چگونه با او صحبت کند.
سالدیده با تمرکز بر خدمات مراقبتی بیمار در منزل، میتواند گزینهای برای خانوادههایی باشد که به همراهی و مراقبت منظم از سالمند نیاز دارند.
گاهی خانواده تصور میکند باید برای هر رفتار سالمند یک پاسخ کاملاً تخصصی داشته باشد؛ در حالی که بسیاری از موقعیتهای روزمره با چند اصل ساده بهتر مدیریت میشوند: آرام صحبت کردن، گوش دادن، صبر کردن، احترام گذاشتن و ایجاد احساس امنیت.
سالمند مبتلا به آلزایمر ممکن است چیزهایی را فراموش کند، اما همچنان احساسات خود را تجربه میکند. ممکن است لحن تند، عجله یا برخورد تحقیرآمیز را حتی زمانی که جزئیات یک گفتوگو را به خاطر نمیآورد، به شکل ناخوشایندی تجربه کند.
به همین دلیل، کیفیت ارتباط اهمیت زیادی دارد.
اگر خانواده احساس میکند مراقبت روزانه از سالمند برایش دشوار شده، بهتر است منتظر رسیدن شرایط به مرحله بحرانی نماند.
گاهی خانواده با نیت کمک به سالمند، رفتاری انجام میدهد که نتیجه معکوس دارد. شناخت این اشتباهات میتواند ارتباط روزمره را آسانتر کند.
گفتن جملاتی مثل «چرا یادت نیست؟» یا «چند بار باید این را بگم؟» معمولاً باعث بهتر شدن حافظه سالمند نمیشود. برعکس، ممکن است او را مضطرب یا ناراحت کند.
پرسیدن مداوم سؤالهایی مانند «من کی هستم؟» یا «یادت میاد دیروز کجا رفتیم؟» میتواند برای سالمند شبیه یک آزمون باشد.
به جای امتحان کردن حافظه، گفتوگو را به سمت موضوعات آشنا و آرام هدایت کنید.
اگر سالمند در اتاق حضور دارد، بهتر است اعضای خانواده درباره وضعیت او طوری صحبت نکنند که گویی اصلاً در جمع حضور ندارد. حتی زمانی که سالمند نمیتواند در گفتوگو مشارکت کاملی داشته باشد، همچنان باید احترام او حفظ شود.
اصرار مداوم برای انجام یک فعالیت ممکن است مقاومت سالمند را بیشتر کند. اگر انجام یک کار ضروری نیست، گاهی میتوان آن را به زمان مناسبتری منتقل کرد.
تغییرات زیاد در برنامه، محیط یا افراد مراقب میتواند برای سالمند گیجکننده باشد. تا جایی که امکان دارد، یک روال مشخص برای فعالیتهای روزمره ایجاد کنید.
کمک کردن ضروری است، اما نباید تواناییهای باقیمانده سالمند را نادیده گرفت. اگر او هنوز میتواند بخشی از کارهای شخصی خود را انجام دهد، بهتر است با نظارت و کمک مناسب اجازه انجام آن بخش را داشته باشد.
هنگامی که تغییری ناگهانی و غیرمعمول در رفتار یا وضعیت سالمند ایجاد شد، نباید همیشه آن را صرفاً به آلزایمر نسبت داد. تغییرات ناگهانی ممکن است دلایل دیگری داشته باشند و در صورت نگرانی، بررسی توسط پزشک اهمیت دارد.
خانواده بهتر است به تغییراتی مانند بیقراری غیرمعمول، اختلال ناگهانی در وضعیت عادی، مشکل جدید در خوردن یا نوشیدن، زمین خوردن یا تغییر محسوس در وضعیت جسمی توجه کند.
مراقب نیز باید تغییرات مهم را به خانواده اطلاع دهد تا در صورت نیاز اقدامات مناسب انجام شود.
رفتار با سالمند آلزایمری بیش از هر چیز به صبر، احترام و درک شرایط او نیاز دارد. سالمند ممکن است بعضی اطلاعات را فراموش کند یا در برقراری ارتباط با مشکل مواجه شود، اما همچنان به آرامش، توجه و احساس امنیت نیاز دارد.
با استفاده از جملههای کوتاه، دادن زمان برای پاسخ، محدود کردن انتخابها، حفظ یک برنامه روزانه مشخص و خودداری از بحثهای غیرضروری میتوان بسیاری از موقعیتهای روزمره را بهتر مدیریت کرد.
در سالدیده، هدف از مراقبت فقط کمک به انجام کارهای روزمره نیست؛ بلکه تلاش میشود سالمند در محیط خانه، تا حد امکان آرامش، احترام و کیفیت زندگی مناسبی داشته باشد.
اگر برای مراقبت از سالمند خود به یک پرستار سالمند در منزل باتجربه، دلسوز و آموزشدیده نیاز دارید، کارشناسان سالدیده آمادهاند تا پس از بررسی شرایط سالمند، مناسبترین پرستار را به شما معرفی کنند.
آیا باید اشتباهات سالمند آلزایمری را اصلاح کنیم؟
خیر، هر اشتباهی نیاز به اصلاح ندارد. اگر موضوع خطری ایجاد نمیکند، بهتر است به جای بحث کردن، گفتوگو را آرام ادامه دهید.
وقتی سالمند یک سؤال را چند بار میپرسد چه کنیم؟
با آرامش پاسخ دهید و از سرزنش کردن او خودداری کنید. استفاده از تقویم، ساعت یا یادداشتهای ساده نیز میتواند برای یادآوری اطلاعات روزمره کمککننده باشد.
چه زمانی بهتر است برای سالمند آلزایمری مراقب بگیریم؟
زمانی که سالمند برای فعالیتهای روزمره به کمک بیشتری نیاز دارد یا خانواده نمیتواند مراقبت مستمر و ایمن را فراهم کند، استفاده از مراقب حرفهای میتواند گزینه قابل بررسی باشد.
