وقتی یک سالمند پرستار را پس میزند، معمولاً به این معنی نیست که واقعاً با کمک گرفتن مخالف است. ترس از دست دادن استقلال، ناآشنایی با فرد جدید، احساس دخالت در حریم شخصی یا نگرانی از اینکه دیگران او را ناتوان میبینند، از دلایل رایج این رفتار هستند. در بعضی موارد نیز تغییرات شناختی مانند آلزایمر میتواند باعث شود سالمند حضور پرستار را تهدیدکننده یا آزاردهنده احساس کند.
بنابراین اگر میپرسید چرا سالمند پرستار را پس میزند؟، اولین قدم این است که بهجای مجبور کردن او، علت مخالفتش را پیدا کنید. انتخاب پرستار مناسب، آشنایی تدریجی، مشارکت دادن سالمند در تصمیمگیری و ایجاد رابطهای محترمانه میتواند این مقاومت را تا حد زیادی کاهش دهد.
پذیرفتن یک فرد غریبه برای مراقبت از امور شخصی، برای بسیاری از سالمندان آسان نیست. سالمندی که سالها مستقل زندگی کرده، ممکن است حضور پرستار را نشانهای از ناتوان شدن خودش بداند. به همین دلیل حتی اگر واقعاً به مراقبت نیاز داشته باشد، ممکن است بگوید «خودم از پس کارها برمیآیم» یا صریحاً درخواست کند پرستار از خانه برود.
چند دلیل مهم برای اینکه چرا سالمند پرستار را پس میزند؟ عبارتاند از:
یکی از مهمترین دلایل مقاومت سالمند، این تصور است که با آمدن پرستار دیگر اختیار زندگی خودش را ندارد. ممکن است سالمند فکر کند قرار است شخص دیگری برای زمان خواب، غذا خوردن، داروها یا رفتوآمدهای او تصمیم بگیرد.
در چنین شرایطی بهتر است خانواده و پرستار به سالمند نشان دهند که هدف، کمک به حفظ استقلال اوست، نه گرفتن اختیار از او. برای مثال بهجای اینکه پرستار بدون هماهنگی کارها را انجام دهد، میتواند از سالمند بپرسد: «دوست دارید اول برای پیادهروی آماده شویم یا بعد از صبحانه؟»
همین انتخابهای ساده میتواند احساس کنترل را به سالمند برگرداند.
برای سالمند، ورود یک فرد غریبه به خانه موضوع کوچکی نیست. او ممکن است درباره شخصیت پرستار، نحوه رفتار او یا حتی قابل اعتماد بودنش نگرانی داشته باشد.
به همین دلیل بهتر است در روزهای ابتدایی، خانواده حضور بیشتری داشته باشند و اجازه دهند سالمند و پرستار بهتدریج با یکدیگر آشنا شوند. اگر قصد دریافت خدمات حرفهای دارید، انتخاب یک مجموعه باتجربه مانند سالدیده نیز میتواند روند انتخاب و هماهنگی با پرستار مناسب را سادهتر کند.
بعضی سالمندان تصور میکنند اگر امروز برای انجام یک کار از پرستار کمک بگیرند، فردا دیگر نمیتوانند آن کار را بهتنهایی انجام دهند. این ترس بهخصوص در سالمندانی که همیشه زندگی مستقلی داشتهاند، بیشتر دیده میشود.
در این شرایط بهتر است پرستار فقط در کارهایی که سالمند واقعاً به کمک نیاز دارد مداخله کند و تا جای ممکن اجازه دهد او کارهای قابل انجام را خودش انجام دهد.
اگر سالمند قبلاً با مراقب یا پرستاری برخورد نامناسب داشته باشد، ممکن است تجربه قبلی را به فرد جدید نیز تعمیم دهد. بیاحترامی، بیتوجهی، عجله در انجام کارها یا دخالت بیش از حد در امور شخصی میتواند اعتماد سالمند را از بین ببرد.
در سالمندان مبتلا به آلزایمر یا سایر مشکلات شناختی، مقاومت در برابر پرستار ممکن است دلایل متفاوتی داشته باشد. سالمند ممکن است فردی را که هر روز میبیند به خاطر نیاورد یا حضور او را تهدیدی برای خود تلقی کند.
در چنین شرایطی نحوه برخورد اهمیت زیادی دارد. بحث کردن، سرزنش کردن یا گفتن جملاتی مانند «شما همیشه همین کار را میکنید» معمولاً مقاومت را بیشتر میکند. بهتر است با آرامش صحبت شود و محیط تا حد امکان قابل پیشبینی و آشنا باقی بماند.
اگر سالمند دچار آلزایمر است، مطالعه مطلب رفتار با سالمند آلزایمری نیز میتواند برای خانواده مفید باشد.
وقتی دلیل مقاومت سالمند مشخص شد، نباید انتظار داشته باشیم که رفتار او یکشبه تغییر کند. اعتماد کردن یک فرایند تدریجی است و خانواده باید شرایطی ایجاد کند که سالمند احساس کند هنوز درباره زندگی خودش تصمیم میگیرد.
اگر امکانش وجود دارد، سالمند را در انتخاب پرستار دخالت دهید. درباره ویژگیهای فردی که قرار است وارد خانه شود با او صحبت کنید و نظرش را بپرسید.
مثلاً میتوانید بگویید:
«دوست داری پرستارت خانم باشد یا آقا؟»
یا:
«ترجیح میدهی پرستارت بیشتر همراهت باشد یا بیشتر در کارهای خانه کمکت کند؟»
وقتی سالمند احساس کند انتخاب کاملاً از طرف خانواده به او تحمیل نشده، احتمال پذیرش پرستار بیشتر میشود.
در خدمات پرستار سالمند در منزل نیز توجه به شرایط روحی، عادات روزمره و نیازهای فردی سالمند اهمیت زیادی دارد. پرستاری که با شخصیت سالمند هماهنگ باشد، معمولاً راحتتر میتواند اعتماد او را جلب کند.
اگر سالمند از حضور یک فرد غریبه در خانه ناراحت است، بهتر است شروع همکاری ناگهانی و سنگین نباشد. در صورت امکان، ابتدا یک دیدار کوتاه برای آشنایی ترتیب دهید.
در اولین ملاقات لازم نیست پرستار فوراً تمام وظایف خود را شروع کند. گفتوگو درباره موضوعات مورد علاقه سالمند، خاطرات قدیمی، برنامههای روزمره یا حتی علایق مشترک میتواند شروع مناسبی باشد.
هدف در روزهای اول این نیست که پرستار همه کارهای سالمند را انجام دهد؛ هدف اصلی ساختن اعتماد است.
یکی از اشتباهات رایج این است که پرستار با ورود به خانه تصور کند باید همه امور سالمند را مدیریت کند. در حالی که سالمند ممکن است سالها برای انجام همین کارها روش خاص خودش را داشته باشد.
برای مثال اگر سالمند میتواند لباس بپوشد، نیازی نیست پرستار این کار را به جای او انجام دهد. اگر خودش میتواند غذایش را انتخاب کند، بهتر است این تصمیم از او گرفته نشود.
پرستار باید در جایی وارد عمل شود که سالمند واقعاً به کمک نیاز دارد.
تغییر ناگهانی سبک زندگی میتواند مقاومت سالمند را بیشتر کند. اگر او عادت دارد ساعت مشخصی صبحانه بخورد، بعدازظهر استراحت کند یا عصرها با یکی از اعضای خانواده صحبت کند، حضور پرستار نباید بدون دلیل این برنامه را به هم بزند.
اتفاقاً یکی از مزیتهای مراقبت در منزل این است که سالمند میتواند تا حد زیادی در محیط آشنای خانه و مطابق روال همیشگی زندگی خود باقی بماند.
لحن صحبت کردن گاهی بیشتر از خود کلمات اهمیت دارد. استفاده از لحن کودکانه، دستور دادن مداوم یا صحبت کردن درباره سالمند در حضور خودش میتواند احساس بیارزشی ایجاد کند.
بهتر است پرستار و خانواده با سالمند مانند فردی بالغ که نیاز به کمک دارد صحبت کنند، نه فردی که دیگر هیچ اختیاری ندارد.
گاهی حتی بعد از انتخاب پرستار مناسب و برخورد صحیح، سالمند همچنان مقاومت میکند. در این شرایط بهتر است خانواده با عجله تصمیم نگیرد و ابتدا بررسی کند که آیا مشکل از شخص پرستار است یا اصل حضور مراقب در خانه.
اگر سالمند فقط با یک پرستار خاص مشکل دارد، ممکن است عدم تناسب شخصیتی دلیل اصلی باشد. در این صورت تغییر پرستار میتواند راهحل مناسبی باشد.
اما اگر سالمند هر فرد جدیدی را رد میکند، بهتر است موضوع دقیقتر بررسی شود. ترس، اضطراب، احساس تنهایی، تجربه قبلی یا تغییرات شناختی میتواند در این رفتار نقش داشته باشد.
خانواده همچنین میتواند وظایف پرستار را از ابتدا بهصورت شفاف مشخص کند. برای مثال اگر هدف اصلی کمک در امور روزمره است، سالمند باید بداند قرار نیست پرستار جای او تصمیم بگیرد یا تمام زندگیاش را کنترل کند.
اگر نیاز سالمند بیشتر از کمکهای معمول روزانه است، انتخاب پرستار سالمند شبانهروزی نیز میتواند متناسب با شرایط خانواده و میزان مراقبت موردنیاز بررسی شود.
خانواده نباید تمام مسئولیت ایجاد رابطه را بر عهده پرستار بگذارد. رفتار اعضای خانواده نیز تأثیر مستقیمی بر نگرش سالمند دارد.
اگر فرزندان دائماً جلوی سالمند درباره بیماری، ناتوانی یا نیاز او به مراقبت صحبت کنند، ممکن است حضور پرستار برای سالمند به معنای «از کار افتادن» تلقی شود.
بهتر است خانواده موضوع را با دید مثبت مطرح کند:
«میخوایم کسی کنارت باشه که کارهایی که برات سخت شده راحتتر بشه و خودت هم وقت بیشتری برای کارهایی که دوست داری داشته باشی.»
این نگاه، حضور پرستار را از یک نشانه ناتوانی به یک راهکار برای داشتن زندگی راحتتر و ایمنتر تبدیل میکند.
سالدیده نیز در انتخاب و هماهنگی خدمات مراقبتی باید شرایط واقعی سالمند را در نظر بگیرد؛ زیرا یک پرستار مناسب فقط کسی نیست که وظایف مراقبتی را بلد باشد، بلکه باید بتواند با شخصیت و شرایط روحی سالمند نیز ارتباط مناسبی برقرار کند.
پذیرش پرستار زمانی اتفاق میافتد که سالمند احساس امنیت، احترام و اختیار داشته باشد. بنابراین هدف فقط این نیست که سالمند حضور پرستار را تحمل کند؛ بلکه باید بهتدریج رابطهای شکل بگیرد که در آن سالمند بتواند با آرامش از کمکهای مراقب استفاده کند.
پرستار میتواند با شناخت علایق سالمند، گوش دادن به صحبتهای او و رعایت عادتهای روزمره، ارتباط بهتری ایجاد کند. گاهی یک گفتوگوی ساده درباره خاطرات گذشته یا فعالیت مورد علاقه سالمند، بیشتر از انجام دهها کار مراقبتی به ایجاد اعتماد کمک میکند.
اگر بعد از گذشت زمان کافی، سالمند همچنان با یک پرستار مشخص احساس ناراحتی میکند، بهتر است خانواده احتمال عدم تناسب شخصیتی را جدی بگیرد.
قرار نیست هر پرستاری برای هر سالمندی مناسب باشد. ممکن است یک سالمند با فردی آرام و کمحرف ارتباط خوبی برقرار کند، در حالی که سالمند دیگری پرستاری اجتماعی و پرحرف را ترجیح دهد.
اگر سالمند دائماً مضطرب است، از پرستار میترسد یا هر بار حضور او باعث درگیری میشود، بهتر است بهجای سرزنش سالمند، تناسب پرستار و سالمند دوباره بررسی شود.
گاهی خانواده با نیت کمک، رفتارهایی انجام میدهد که نتیجه معکوس دارند. چند مورد از رایجترین اشتباهات عبارتاند از:
پرهیز از این اشتباهات کمک میکند حضور پرستار بهجای ایجاد تنش، به بخشی طبیعی از زندگی روزمره سالمند تبدیل شود.
به سؤال چرا سالمند پرستار را پس میزند؟ یک پاسخ کوتاه بدهیم، باید گفت که این رفتار معمولاً از ترکیبی از ترس، از دست دادن استقلال، ناآشنایی با پرستار، تجربههای ناخوشایند قبلی یا تغییرات شناختی ناشی میشود.
راهحل نیز اجبار کردن سالمند نیست. بهتر است ابتدا علت مخالفت مشخص شود، سالمند در انتخاب پرستار مشارکت داشته باشد، آشنایی بهصورت تدریجی انجام شود و پرستار تا حد امکان استقلال و عادتهای سالمند را حفظ کند.
اگر با وجود این اقدامات، سالمند همچنان پرستار را قبول نمیکند، ممکن است مشکل از عدم تناسب میان شخصیت سالمند و پرستار باشد و انتخاب فرد دیگری نتیجه بهتری داشته باشد.
در نهایت، انتخاب یک پرستار مناسب فقط به تجربه و توانایی انجام امور مراقبتی محدود نمیشود؛ توانایی برقراری ارتباط با سالمند نیز بخش مهمی از مراقبت حرفهای است.
آیا طبیعی است که سالمند در روزهای اول پرستار را قبول نکند؟
بله. برای بسیاری از سالمندان، حضور یک فرد جدید در خانه نیاز به زمان دارد. آشنایی تدریجی و ایجاد اعتماد میتواند به کاهش مقاومت کمک کند.
اگر سالمند پرستار را دوست ندارد، باید او را عوض کنیم؟
اگر مشکل فقط با یک پرستار خاص وجود دارد و با گذشت زمان بهتر نمیشود، بررسی گزینه جایگزین منطقی است. اما ابتدا بهتر است علت نارضایتی مشخص شود.
آیا سالمند مبتلا به آلزایمر بیشتر پرستار را پس میزند؟
ممکن است تغییرات شناختی باعث افزایش بیاعتمادی یا مقاومت شود. در این شرایط نحوه ارتباط، ثبات محیط و رفتار آرام اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آیا پرستار میتواند باعث وابستگی بیشتر سالمند شود؟
اگر پرستار بهجای انجام تمام کارها، فقط در موارد موردنیاز کمک کند و اجازه دهد سالمند تواناییهای خود را حفظ کند، میتوان از وابستگی غیرضروری جلوگیری کرد.
